NOWE CENTRUM WARSZAWY
– PROJEKT PRZEBUDOWY UL. OKRZEI W ZIELONY TRAKT

Projekt przebudowy ul. Stefana Okrzei w Warszawie – wytyczne Zamawiającego:

• kontynuacja ciągu komunikacyjnego, łączącego prawy i lewy brzeg Wisły,
• zapoczątkowanego nową kładką pieszo-rowerową,
• zmiana funkcji i estetyki ulicy Okrzei: z drogi o charakterze stricte komunikacyjnym w przestrzeń miejską o potencjale społecznym, z uspokojonym ruchem, oraz nowymi miejscami do życia społecznego (mikroenklawami dla mieszkańców z ławkami i siedziskami w otoczeniu zieleni),
• połączenie warszawskiej Pragi z terenami rekreacyjnymi nad Wisłą,
• rozwinięcie osi urbanistycznej i komunikacyjnej w formie alejowego „zielonego traktu”.

Za projekt zagospodarowania terenu odpowiada Generalny Projektant, Meritum Projekt, który zaprosił do współpracy przy projekcie zieleni zespół architektów krajobrazu z Pracowni IKROPKA.
W obrębie pasa zieleni zaprojektowane zostały strefy wypoczynkowe z ławkami, miejsca parkingowe dla zaopatrzenia oraz przejścia i przejazdy. Wszystkie prace projektowe zostały wykonane z poszanowaniem zieleni istniejącej oraz z celem poprawy warunków siedliskowych dla rosnących tam drzew.

Założenia projektowe:

Prace projektowe pracowni IKROPKA objęły zarówno ochronę i wsparcie istniejącego drzewostanu, jak i koncepcję nowych nasadzeń.

W zakresie zieleni istniejącej:
Autorskie założenia projektowe dla ochrony i poprawy warunków istniejących drzew:

• Rozszczelnienia nawierzchni: poszerzenie mis dla drzew na poziomie terenu oraz powiększenie powierzchni do rozwoju korzeni pod ziemią w formie systemów antykompresyjnych.
• Grunty strukturalne: stosowanie specjalistycznych mieszanek glebowych.
• Poprawa gleby: poprawa struktury i jakości gleby istniejącej.
• Ochrona drzew: zabezpieczenie koron drzew (w tym cięcia techniczne w uzasadnionych przypadkach).
• Diagnostyka: wykonanie specjalistycznych badań diagnostycznych (instrumentalnych) dla drzew przed realizacją inwestycji oraz po jej zakończeniu.
• Monitoring: prowadzenie monitoringu drzew przez okres kilku lat.
• Nadzór: wdrożenie nadzoru dendrologicznego/arborystycznego, który ma czuwać nad prawidłowością prac przy drzewach w toku robót budowlanych.

W zakresie zieleni nowoprojektowanej

Główne założenia dla nowych nasadzeń:

• Opracowanie projektu służącego nie tylko względom estetycznym, ale również poprawie życia mieszkańców (ludzkich i nieludzkich) poprzez tworzenie miejsc odpowiadających na ich potrzeby.
• Wyjście naprzeciw ograniczeniom tkanki miejskiej (bogata infrastruktura podziemna) poprzez odejście od sztywnego, rytmicznego układu drzew na rzecz układu linearnego, ale swobodniejszego. Drzewa komponowane są „na mijankę” między sieciami podziemnymi, co buduje bazę dla rozbudowanych kompozycji.
• Zastosowanie rozwiązań opartych na przyrodzie (NBS – Nature Based Solution) jako punktu wyjścia dla kompozycji i funkcji zieleni.
• Projektowanie zieleni opartej o ideę „bio-grup” zaczerpniętą z leśnictwa (T. Włoczewski) i zaadaptowaną do warunków miejskich.

Koncepcja „Bio-Grup” – projektowanie piętrowych punktów zielonych w miastach

BIO-GRUPY – czyli komponowanie skupin zieleni jako zwartych, zespołowych jednostek wielopiętrowych (o różnej wysokości) – to jedna z odpowiedzi na adaptację miast do zmian klimatu.

Drzewa i krzewy w bio-grupie lepiej się wspierają, skuteczniej konkurują z innymi gatunkami i są bardziej odporne na czynniki zewnętrzne (np. wiatr, szkodniki) niż rośliny rosnące pojedynczo. Są to również miejsca bytowania i rozwoju fauny (głównie ptaków i drobnych ssaków).

Projektowanie zieleni w formie bio-grup przekłada się na konkretne zabiegi:

• Kształtowanie przestrzenne: Sadzenie drzew i krzewów w nieregularnych, zwartych kępach o zróżnicowanej wysokości i gatunku (np. od 2 do 6-8 drzew w grupie) zamiast tradycyjnych szpalerów.
• Wielowarstwowość: Odtwarzanie piętrowych struktur lasu (korony drzew, niższe drzewa i krzewy, byliny i runo).
• Mieszanki gatunkowe: Unikanie monokultur na rzecz różnorodności, co zwiększa odporność.

Koncept bio-grup to projektowanie zielonych korytarzy ekologicznych w mieście

Takie komponowanie zieleni tworzy „drogi dla natury”, czyli łączniki i korytarze ekologiczne, wspierające migrację gatunków. Wielopiętrowe i zwarte kompozycje roślinne wzbogacają usługi ekosystemowe świadczone przez istniejące drzewa – dłużej zatrzymują wilgoć i skuteczniej chłodzą miejską wyspę ciepła.

Projekt łączy podejście przyrodnicze z technicznym, stosując technologie sprzyjające rozwojowi zieleni w trudnych warunkach, takie jak systemy antykompresyjne, grunt strukturalny czy podwieszane konstrukcje chodników.

Dobór roślinności, czyli projekt zieleni miejskiej wpisującej się w rygory prawne i wymogi bezpieczeństwa m. Warszawy:

Projektowanie zieleni w gęstej tkance miejskiej to złożony proces, wymagający pogodzenia wizji estetycznej z rygorystycznymi uwarunkowaniami inżynieryjnymi i prawnymi. Projekt zieleni dla inwestycji przy ul. Okrzei w Warszawie został opracowany w ścisłym oparciu o oficjalne wytyczne Zarządu Zieleni m.st. Warszawy (Standardy kształtowania zieleni Warszawy).

Nasze podejście do kształtowania przestrzeni opiera się na odpowiedzialności i trwałości rozwiązań. O ostatecznym doborze form, gabarytów oraz konkretnych gatunków i odmian roślin zdecydowały skrupulatne wymogi formalno-prawne, w tym:

Uwarunkowania urbanistyczne i drogowe: w tym zachowanie skrajni i tzw. trójkątów widoczności, warunkujących bezpieczeństwo ruchu.

Wymogi bezpieczeństwa: rygorystyczne przepisy przeciwpożarowe (odpowiednie odległości, drogi pożarowe).

Infrastruktura techniczna: gęsta, skomplikowana sieć infrastruktury podziemnej i naziemnej. Ograniczona dostępność gruntu naturalnego i bezkolizyjne strefy wokół sieci to najczęstsze, choć niewidoczne na pierwszy rzut oka, bariery dla wprowadzania wysokiej zieleni.

Projekt zieleni w Warszawie z drzewami i roślinami odpornymi na stres w warunkach miejskich

Przestrzeń przy ul. Okrzei narzuca wyjątkowo trudne wymagania siedliskowe. Z tego względu nasza strategia opiera się na zastosowaniu gatunków o wysokiej tolerancji na miejskie stresy. Wprowadzone rośliny musiały charakteryzować się płytkim systemem korzeniowym (ze względu na sieci podziemne) oraz niewielkimi wymaganiami przestrzennymi.

Kluczowym kryterium doboru była również odporność na suszę, zasolenie gleby oraz – co szczególnie istotne w tym rejonie – na efekt miejskiej wyspy ciepła. Wykorzystane rośliny są przystosowane do przetrwania w okresach ekstremalnie wysokich temperatur, które w sezonie wegetacyjnym są potęgowane przez zjawisko nagrzewania się betonowych nawierzchni, dróg, chodników oraz okolicznych budynków.

Krajobraz miejski to sztuka mądrego kompromisu pomiędzy naturą a infrastrukturą – zieleń przy ul. Okrzei została zaprojektowana tak, aby w tych trudnych uwarunkowaniach nie tylko przetrwać, ale i z czasem budować odporny, miejski ekosystem.

Projektowanie terenu zielonego w mieście z systemem antykompresyjnym dla drzew oraz innymi rozwiązaniami, koniecznymi do zastosowania w wąskim, rozszczelnionym pasie:

• Odpowiedni dobór gatunkowy roślin – rośliny niskie i średniowysokie, płytko korzeniące się, odporne na suszę i warunki miejskie,
• Systemy napowietrzające i napowietrzająco – nawadniające – pomagające w odpowiednim nawodnieniu i napowietrzeniu bryły korzeniowej drzew,
• Systemy antykompresyjne – umożliwiające rozrost korzeni drzew pod powierzchnią jezdni, chodników,
• Ekrany korzeniowe – zabezpieczające sieci infrastruktury technicznej oraz nawierzchni przed korzeniami drzew,
• Systemy mocujące drzewa i duże krzewy – mocowanie bryły korzeniowej, bez użycia standardowego palikowania, co stymuluje roślinę do samodzielnej stabilizacji.

Idea gąbki miejskiej:

Grupy roślinności tworzą „miejskie zielone gąbki”, amortyzujące obieg wody deszczowej. Mają ważny wpływ w adaptacji do zmian klimatu poprzez:

• Poprawę jakości powietrza (fitoremediacja – redukcja zanieczyszeń, pochłanianie dwutlenku węgla, nawilżanie)
• Obniżanie temperatury w mieście
• Gromadzenie wody, stopniowo oddawanej poprzez parowanie
• Zwiększanie bioróżnorodności

Pozytywne wpływanie na faunę (tworzy korytarze ekologiczne)
Roślinność wprowadzana do miast poprawia również samopoczucie mieszkańców, poprzez stworzenie miejsc komfortowych do przebywania w czasie upałów: chłodniejszych i wilgotniejszych.

Zielona gąbka:

• Stwarza przestrzeń społeczną: do odpoczynku, spotkań towarzyskich
• Wpływa na poprawę zdrowia mieszkańców (również psychicznego)
• Zmniejsza uciążliwości hałasu
• Przyciąga ruch pieszych.